Arşiv | DENGBÊJÎ RSS for this section

Jiyana Aramê Tîgran..Aram Tigran’ın yaşamı..

3d3e2eee7e758b2a1642dc8324495aca

Aram Tigran (Ermenice: Արամ Տիգրան,Kürtçe: Aramê Dîkran veya Aramê Tîgran; 1934, Kamışlı – 8 Ağustos 2009), Ermenibesteci.

Ailesi Ermeni Tehciri sırasında Diyarbakır‘dan Suriye Kürdistan’ın da ki Qamışlo kentine göç etmiştir. Tigran, dokuz yaşındayken ilgisini müziğe yönlendirdi ve ud çalmaya başladı. 20 yaşındayken Kürtçe, Ermenice ve Arapçaşarkılar söylemeye başladı.[1] Kürtçe söyleyen şarkıcı ve müzisyenler arasında en iyilerden sayılmaktadır.[2]

Sanatçı, hayatı boyunca 11 albüm çıkardı. Aram, 230’u Kurmancî, 150’si Arapça, 10’uSüryanice, 8’i Yunanca şarkı okudu.[3] 2009 Newroz kutlamaları için geldiği Diyarbakır’da rahatsızlandı, sanatçıya kaldırıldığı hastanede anjiyo yapılmıştı. 6 Ağustos 2009 tarihindeYunanistan‘da tedavi gördüğü hastanede beyin ölümü gerçekleşti ve 8 Ağustos 2009 tarihinde vefat etti.

ALBÜMLERİ:

  1. Çiyayê Gabarê, Aydın Müzik, 2004.
  2. Zîlan, Aydın Müzik, 2004.
  3. Serxwebûn Xweş e, Aydın Müzik, 2004.
  4. Kurdistan, Aydın Müzik, 2004

 

 JIYANA ARAMÊ DÎKRAN  (ARAMÊ TÎGRAN )..

Aramê Dîkran (wekî Aramê Tîgran jî tê naskirin; navê wî yê ermenî: Aram Melîkyan),hunermendekî ermenî ye ku bi kurdî û ermenîdistre. Di sala 1934an de li bajarê Qamişlokê (Binxetê) hatiye dinê. Aramê Dîkran di roja 8êtebaxa 2009an de li Atînayê (Yewnanistan) çû ser dilovaniya xwe.

Gotineke bav û kalan heye ku wiha dibêje: “Tenê deng û huner dimînin û nemirin”. Ji mêj de ye ku nermiya dengê tijî his û xweşê mamosta Aramê Dîkran di nava civata Kurdan de tê bihîstin. Li Kurdistanê kesê ku dengê tijî êşiq û evînê wî nebihîstibe, tine ye. Kurmanc,Soran, Zaza, Loran, Goran û hemû Kurd wî û evîna wî ya ji bo kilamên cimaeta Kurdan nas diken. Sedem jî ew e ku hakimiyeta deng û stranên wî li ser dil û mejiyê mirovan bandorek taybetî çêdikin. Yek ji dengên ku hertim para kurdî ya Radyoya Êrîvanê di nava Kurdên her çar perçên Kurdistanê de dide guhdar kirin, dengê zelal ê Aramê Dîkran e. Dengê ku ji kûrahiya dil derdiket û evîn û heza bêdawî ji bo rûmeta bilind û jiyana bi şan û şeref diafirand.

Deng û awazên hunermendên mîna DawudêXelo, Sosika Simo, Kawîs Axa, Karapêtê Xaço,M. Arifê Cizîrî, Şeroyê Biro, Eyşe Şan, Hesenê Cizîrî, Aslîka Qadir, Nesrîn Şêrwan, Mecîdê Silêman, Reşîdê Baso, Meryem Xan, Belga Qadir, Zadîna şakir, Aramê Dîkran û hwd… her roj ji roja berê zêdetir guhdarên Radyoya Êrîvanê zêdetir dikirin.

Lê di vê navê de pirsa herî girîng ji bo Kurdan ev bû ku Aram Dîkranê Ermenî çawa wiha ji dil û bi şewatek tijî soz dikare stranên kurdî bixwîne?! Çawa dikare wiha li ser bedewiya deşt, zozan, dol û newal, mêrxas û egîdên Kurdan bistire? Aram kî ye ku nekitiye bin bandora siyaseta wan xwînmijên ku hertim dihola neyartiya kurdî û Ermeniyan lêdixistin û neteweya kurdî bi wê hîndê tawanbar dikirin ku di ferman û qira Ermeniyan de li rex Osmaniyên xwinxwar, cih girtine!? Û gelek pirsên din. Lê emeknasî û famkirina siyaseta çewta dagirkerên Kurdistanê ji mêj de bû ku di malbata Aramê mirovhez de hatibû famkirin. Aram Dîkran bixwe di vê derbarê de wiha dibêje:

Bavê min jî mîna gelek Ermeniyên din di çaxê tevkujiya Ermeniyan de bi riya Kurdan ji kuştina bi destê Tirkan hat rizgar kirin. Ji bona wê jî hertim ji min re wiha digot: Kurê min qedir û qîmetê gelê kurdî bizanibe, Kurdan ji bîra neke. Emekê wan li ser min pir e, zehmetî û xiwêdana wan li ser min pir e. Ewan min xwedî kirine û ger hûn çar bira û du xwîşik vê gavê li ser rûyê dinê dijîn bi xêra Kurdan e ku hûn dijîn. Heke dijimin min bikuşta, hûn jî nedihatin rûyê dinyayê. Ew axayê kurdî ku çend salan bi nihênî ez di mala xwe de xwedî kirim û pişt re ez şandimBinxetê (Başûrê Kurdistanê yê biçûk), jiyana me rizgar kir û bi xêra wan vê gavê hûn li rûyê dinê dijîn. Ji bona wê jî divê hûn vê emeka wan qet ji bîra neken. Bi stranên xwe zimanê kurdî biqedirîne û van helbestên ku ez didime te bike stranên xweş. Tu bixwe jî bibe dostek baş ji Kurdan re û emeka wan ticarî ji bîra neke…

Bi vî awayî Aram, li herderê bi birayên xwe yên kurd re jî û şîreta bavê xwe yê emeknas heya roja îro jî ji bîra nekiriye. Heya roja îro jî li ser vê riya dûr û dirêj Aramê hêja dimeşe. Sala1966´an gelek Ermeniyên ku li welatê Sûriyêdijîn, vegerîn welatê bav û kalên xwe Ermenistanê. Li wir bû ku Aram bi hevkariyaXelîl Muradov ku berpirsyarên para kurdî ya radyoyê bûn, bi awayekî berfireh dest bi karê xwe yê stranbêjiyê kir. Carek din jê re hat îsbat kirin ku kurdî li her derê mêranî û mêvanperweriya xwe wenda naken. Li wir bû ku Aramê evîndarê stirîn û awazên kurdî bi hevkariya Cemîla Celîl û Keremê Seyad bêtir ket nava deryaya stranên kurdî û bi melevantiya di nava vê deryaya bêbin de bû hosta û şehrezayekî pispor. Elbete Aram rihê kurdîtiyê û hezkirina zimanê kurdî ji bav û diya xwe girtine ku hertim di nava malê de bi hevre bi zimanê kurdî diaxivîn û behsa bextereşiyên kurdî û Ermeniyan dikirin.

Rêbaza (istîla) hunerî û naveroka stranên Aram Dîkran bêtir vê rastiyê bi me didin selmandin ku ew bi şiyarî xebitiye û ji hunera resen hezkiriye. Awaz û helbestên wî ji nava dilê civata Kurdan derketine. Kiye ku strana “Bilbilo” nebihîse û Kurdistana bindest û bextreşiyên gelê Kurdî li ber çavên wî zindî nebin?! Kîjan evîndar e ku strana “Keçê ji bona te ez dîn im” bibhîse û hêsrên evîndariya bi şewat nebarîne?!

“Stranên Hey lo lo delal”, “Şev çû”, “Çiyayê Gabarê”, “Zîlan”, “Diçim-diçim”, “Bi hesreta Êrîvanê”, “Çil-çil kezî”, “Ey welato em heliyan”, “Elmasa min ji dersê tê”, “Ax dê û bavê me” û bi dehan stranên din bi riya Aram Dîkran ketin ser zimanê gel û ji Kurdan re bûn samanek netewî ku di nava rûpelên dîroka hunerê de nayên wenda kirin.

Bi serhev de mirov dikare bêje ku naveroka stranên hunermend Aramê Dîkran pênaseya hunermendî, kesayetî û dilpakiya wî ne. Bedewiya erdnigariya Kurdistanê, dewlemendiya ziman, stran û bi giştî kultura Kurdan, heza ji bo azadî û serxwebûna Kurdistanê, selmandina biratiya Kurdî û Ermeniyan, evîna ji bo Gerîla û şervanên riya bi şan û şerefa azadiyê, evîna ji bo mirovantiyê, canfîdayiya egîd û lehengên Kurdistanê ku bi netirsî canê xwe fîda kirin, wefadarî û emeknasî û… tev kevir û binaxê stranên Aram Dîkran pêktînin.

Bi salaye ku ew wek dergevanekî xwendingeha hunera Kurdistanê bi dengê xwe yê germ û nerm dewlemendiya lorîk, stran û zimanê şirînê Kurdî bi bîra herkesî tîne. Aram bûye nîşana demokrasiya di navbera gelênRojhilata Navîn de. Wî di piratîka xwe de daye xuyakirin ku hemû gelên Rojhilata Navîn dikarin bi hevre û di nava aştî û biratiyê de bijîn.

Dema ku ji sala 1915‘an û pêde genosîda li dijî gelê Ermenî (cîranên Kurdan yên dîrokî) bi destûra nifşparêzên Împeratoriya Osmanîdestpêkir, Kurdan gelek ji wan di nava dilê xwe de veşartin. Kurdan nedikarîn bibînin ku neviyên Mongolan li ber çavên wan birayên wan bikujin.

Herkes nikare muzîkê bi guhdarên xwe bide hezkirin. Ger hunermend bi deng û awazên xwe di vî karî de biser nekeve, nikare muzîka xwe mîna xwarina riha mirovan, pêşkêşî gel bike. Di vî karî de Aram mamostayekî jîr e û dizane çawa hest û hisên gel bilivîne. Ji bona wê jî mamosta Aramê Dîkran di derbarê huner û hunermendiyê de wiha dibêje:

Gava em dibêjin huner, du wate ji hunerê tên ber çav: Ya yekê hunerê jê dertê me’irîfet û ya duduyan hunera sazbendî û kilambêjiyê. Di nava van çend salan de hunerê rih daye min, nehişt ku ez zû êxtiyar bibim û min hertim xwe di nava gel de dît…

Aram hunermendekî bextewere. Ji ber ku wî di nava civakê de dilxweşî pêk aniye û mirovên hunerdost bi can û dil ji wî razîne. Hunera wî bi hezek bêdawî di nava gel de hatiye pejirandin.

Kilamên Aram yên evîndariyê rewşa sosyolojî û kilamên siyasî jî rewşa siyasî ya gelê Kurdî didin nasandin. Mamostayê me Aram Dîkran bi pirensîbên xwe yên exlaqî û kesayetiya xwe ya bilind jî di nava Kurdan de xwedî rûmet û hurmeteke bilind e.

Aram kurê Dîkran Melîkyan di sala 1934’an de li Qamîşlokê di nava malbateke hejar de hat dinê. Karê xwe yê hunerî bi evînek tijî his û xweşî ji temenê 18 saliyê di nava dewat û şahiyên Kurd û Ermenyan de da destpêkirin. Bavê wî di karê stran gotinê de pir ew teşwîq kir ku riya hunerê bidomîne. Sala 1966’an bi malbata xwe re hatin Ermenistanê û heya sala 1985’an di Radyoya Êrîvanê de mîna xebatkarekî fêrmî xebitî.

Di sala 1990’an de wek penaber hatEwropayê. Di roja 8ê tebaxa 2009’an de liAtînayê (serbajarê Yewnanistanê) miriye.

Çavkanî

MIHEMED ŞÊXO’NUN HAYATI..JIYANA MIHEMED ŞÊXO. .

untitled-1

MIHEMED ŞÊXO’NUN HAYATI..
Mihemed Şêxo, asıl adıyla Mihemed Salih Şêxmûs 1948 yılında Qamişlo’nun Girbanîn köyünde dünyaya geldi. Ailesi ile birlikte başka bir köye göç eden Şêxo, ekonomik yetersizlikten dolayı okula ancak 11 yaşında başlayabildi. Ortaokula başladığı yıllarda onun müziğe olan ilgisi, dönemin kürt müzisyenlerinin etkisi ile giderek artmıştır ve Mihemed Şêxo o dönemlerde arkadaşlarından saz çalmayı öğrenmiştir. 1969 yılında şarkılar yazıp söylemeye başlayan Şêxo’nun, ömrünün sonuna dek sürecek olan müzik yaşamı başlamış oldu. Mihemed Şêxo’nun, o yılların ünlü müzisyenlerinden biri olan Aram Tigran’ın etkisinde kaldığı söylenir.
Ekonomik sıkıntılar nedeniyle müzisyenlik hayalleri zora giren Mihemed Şêxo aynı yıl Lübnan’a yerleşmek zorunda kalır. Bu zorunluluğu fırsata çevirmek isteyen Şêxo, lübnanda kaldığı 2 yıl boyunca müzik eğitimi alır ve sanatını ilerletme şansını yakalar. Eğitimin ardından 1972 yılında birkaç arkadaşı ile birlikte ‘Serkeftin’ adında bir müzik grubu kurar, ancak bu grup ile yaptığı müzik hakkında veriye ulaşmak zor. Şêxo’nun müziği ile ilgili ilk kayıtlar, 1973 yılında güney Kurdistan’a geçmesi ve oradaki şarkıcılar ile tanışması ve onlarla birlikte şarkılar söylemesi ortaya çıkmıştır. Böylelikle Mihemed Şêxo güney Kurdistan’da bir müzisyen olarak tanınmıştır. Ayrıca onun yurtsever kimliği de, o dönemlerde güney Kurdistan’daki verilen mücadele ile de bağdaştırılmış ve adı kısa bir sürede güney Kurdistan’da yayılmıştır.
1973 yılında Şam’a giden Mihemed Şêxo, orada ‘Ay Gewrê’ adında bir album çıkarır. Fakat suriyede siyasi baskılara maruz kalır ve tekrardan güney Kurdistan’a dönüp peşmerge birliklerine katılır. Peşmergenin başarızlığa uğramasıyla birlikte, doğu Kurdistana geçer ve burada bir album daha hazırlar. Şêxo doğu Kurdistan’da müzisyenlik dışında öğretmenlik de yapar. Öğrencilerinden biri de daha sonrasında evleneceği kadın olan Nesrîn’dir. Bir rivayete gore Mihemed Şêxo doğu Kurdistan’a gitmeden çok once Nesrîn’i rüyasında görür ve unutamaz. Nesrîn onun öğrencisi olarak geldiğinde, Mihemed Şêxo Nesrîn’i hemen tanır ve daha sonrasında evlenirler. Bu olay Mihemed Şêxo’nun memleketi olan Qamişlo’da onunla ilgili anlatılan destansı olaylardan sadece biridir. Bu da O’nun bir halk kahramanı olduğunun göstergelerindendir .
Doğu Kurdistan’da kaldığı 11 yılın ardından iran rejimi Mihemed Şêxo hakkında rejim karşıtı olduğu gerekçesiyle yakalama kararı çıkarır ve Şêxo tekrardan Rojava’ya döner. Döndüğü zaman artık o Rojava’da herkesin şarkılarını bildiği, dinlediği bir müzisyen olmuştur. O’nun gelmesiyle halkta oluşan heyecan Suriye devletinin işine gelmez ve kısa bir sure sonra Mihemed Şêxo zindana atılır. Fakat Mihemed Şêxo zindana atılmasına rağmen şarkılar yazmaya devam eder. Bugün en bilenen şarkılarından çoğunu zindanda yazmıştır.
1989 yılının başlarında hastalanan Mihemed Şêxo’nun durumu, o yılın mart ayına gelindiğinde iyice ağırlaşır ve Şêxo zindandan çıkarılarak hastaneye kaldırılır. 3 gün boyunca farklı hastanelere tedavi için götürülür fakat Mihemed Şêxo 9 Mart 1989’da hayata gözlerini yumar.
Ölüm haberi ile birlikte bütün rojava ayaklanır ve saatler içinde Qamişloda 70bine yakın kişi toplanır. Cenazesi büyük bir katılım ile toprağa verilir.
Mihemed Şêxo’nun eşi Nesrîn ile olan aşkı, Şêxo’nun ölümünün ardından büyük bir trajediye dönüşür. Eşi, Mihemed Şêxo’nun kardeşi Baha Şêxo ile evlendirilir ve Baha ile Nesrîn birlikte avrupaya göç ederler. Bu evlilik ile ilgili çeşitli söylentiler olsa da kesin bir bilgiye ulaşmak zor.

Mihemed Şêxo sanatı ve yurtseverliği ile Kürt tarihine damga vurmuş isimlerden biridir. Onun müziği Kurdistan’ın dört parçasına yayılmıştır. Kendisinden sonra gelen bir çok ünlü müzisyeni etkilemiştir. Bu konudaki en bilinen örnek ise Ciwan Haco’dur.
Bugün hala şarkıları eskimeyen ve Kurdistan’nın dört yanında dinlenen, söylenen Mihemed Şêxo’nun adı hiçbir zaman unutulmadı ve unutulmayacaktır da. Ölüm yıldönümünde kendisini saygı ile anıyoruz.

JİYANA MİHEMED ŞÊXO. .

Hunermendê kurd mehelmî ê navdar Mihemed Şêxo di sala 1948’an de li Başûrê Rojavayê welat, li gundê Gîrbanîna Qamişloyê tê dinê. Navê wî yê rastî Mihemed Salih Şêxmûs mehelmîe. Di zarokatiya wî de malbata wî koçberî dibe û li gundê Xecokê bi cîh dibe. Li vir mirêbetiyê dike. Şêxo mezinê yanzdeh bira ye. Di sala 1959´an de dest bi xwendinê dike, lê sê sal şûnda dest ji dibistanê ber didê. Di salên xwe yê dibistanê da Mihemed Şêxo gelek hunermendên kurd nas dike. Ji bandora wan nêzikî muzîkê dibe û di sala 1969’an de dest bi dengbêjîtiyê dike. Ew salên xwe yên di navbera 1969 û 1972’yan li Lubnanê ji bo xizmeta hunerê xerc dike û liBêrûtê du sal dersên muzîkê distînê. Di sala1972’an de bi hinek hevalên ji xwe rê bi navêKoma Serkeftin komek mûzîkê saz dike. Mihemed Şêxo 1973’an de derbasî Başûrê Kurdistanê dibe û li wir mîna hozan û şervanan kar dike, têkiliyê xwe bi hunermendê kurdên ên din rê saz dike. Paşê diçe Şamê, li wir kaseta xwe ya bi navê Ay Gewrê derdixe. Lê li wir dewleta Sûriyê Mihemed Şêxo rihêt nehêlê û gelek caran tê binçav kirin. Li ser wê yekê carek dîn berê xwe da Îraqê û di nav refên pêşmergeyan de cîhê xwe digre. Bi têkçûna serhildana ji Başûr rê ew derbasî Rojhilat dibe û li wir kasetekê tomar dike. LiRojhilatê Kurdistanê ji bilî karê xweyê muzîkê çend sala mamostetiyê jî dike. Demek şunda rejîma Îran ê jî Şêxo wek dijberê rejimê dihesibîne û derheqê wî da biryara binçavkirinê digre. Ji ber wê yekê Mihemed Şêxo piştî 11 salan carek din berê xwe didê Sûriyê û li wir bi hezkirineke mezin tê pêşwazîkirin. Dewleta Sûriyê ji têkiliya Mihemed Şêxo û gelê kurd aciz dibe û wî digrê, davêjê zindanê. Lê ev biryar jî dengê Şêxo nade birîn. Ew kilamên xwêyê herî baş li heps û zindanan de dibêje û di kilam û stranên xwe de derd û kulên gelê xwe û daxwaz û baweriyên wan bi hunermendîyek bilind tîne ziman. Hunermend di sala 1983’yan de vedigere Qamişloyê û heta sala 1988’an de gelek berheman diafirîne.

Mihemed Şêxo di 9’ê adara 1989‘an de çû li ser mafeya xwe. Li Qamişlokê ji aliyê 70.000 kesî bêr bi rêwîtiya xwe ya dawî hat rêkirin.

Mihemed Sêxo mehelmî bi stran, stîl û awazên xwe kartêkirineke mezin li muzîka kurdî kir û gelek stranên wî ji aliyê gelek stranbêjên kurd hatin şîrovekirin û gotin. Bi deng û awazên xwe, kilam û stranên xwe jiyan û hunera gelê kurd dewlemend kir. Mihemed Şêxo bi giştî 14 kasêt amade kirin û pêşkeşî gelê kurd kir. Berhemên wî li hemû parçeyênKurdistanê hatin belavkirin. Mihemed Şêxo ku yek ji strana wî ya herî bi nav û deng Ay lê Gulêye, gelek stranên din yên nas û hezkirî bi deng û awazê xwe xist guh û devê guhdaran. Piştî mirina hunermendê mezin, kasetên wî li gelek cihan ji nû ve hatin derxistin û bi vî awayî bêmiriniya wî xwe nîşan da.

Berhem

  • Ay Gewrê
  • Cana min/Sînem
  • Koçê Me Barkir
  • Gulîzar
  • Ey Felek/Kewê
  • Ême
  • Dil Perîşanım
  • Nesrîn
  • Ay Lê Gulê
  • Nalinêk
  • Çavkanî :Malpera Navkurd

Jiyana Mihemed Arifê Cizrawî…Mihemed Arifê Cizrawî’nîn hayati..

maxresdefault

Jiyana Mihemed ARİFÊ CİZÎRÎ (1912-1986) /

(Bulbulê Kurdistanê) Mihemed Arifê Cizîrî, di sala 1912an de li Cizîra Bota hatiye dinyayê. Dema di sala 1914an de Şerê Yekem ê Cîhanê dest pê dike, Mihemed Arifî 2 salîye. Weke ku di nav xelkê de jî tê gotin şer û xelayê bi hev re dest pê dikin. Ne tenê halê malbata Mihemed Arifî her weha halê hîç malbeteke Kurd xweş nîne. Di vî şerê dijwar de bavê Mihemed Arifî ji alîyê dewleta Osmanî ve tê şandin ji bo cepheya şerî.

Lê mixabin em nizanin bê ew çûye kîjan cepheyê. Ji bo ku di ew demê de cepheya Rûs û Qafqasyayê, ya Fîlîstînê, ya Yemenê û hwd. hene. Lê çi heyfe ku bavê Mihemed Arifî ji şerî venagere û ew dimîne sêwî.

Mihemed Arifê Cizîrî, di sala 1912an de li Cizîra Bota hatiye dinyayê. Dema di sala 1914an de Şerê Yekem ê Cîhanê dest pê dike, Mihemed Arifî 2 salîye. Weke ku di nav xelkê de jî tê gotin şer û xelayê bi hev re dest pê dikin. Ne tenê halê malbata Mihemed Arifî her weha halê hîç malbeteke Kurd xweş nîne. Di vî şerê dijwar de bavê Mihemed Arifî ji alîyê dewleta Osmanî ve tê şandin ji bo cepheya şerî. Lê mixabin em nizanin bê ew çûye kîjan cepheyê. Ji bo ku di ew demê de cepheya Rûs û Qafqasyayê, ya Fîlîstînê, ya Yemenê û hwd. hene. Lê çi heyfe ku bavê Mihemed Arifî ji şerî venagere û ew dimîne sêwî.
Mihemed Arif hêj 13 salî ye, Şerê 1925an dest pê dike. Ev şer şerê rêxistina Komîteya Îstîqlala Kurdistanê (AZADÎ) ye. Bi deh hezaran Kurd di vê serhildanê de têne kuştin. Lê yên ku serpereştiya bizava (hereketa) Kurdistanê dikin, piranîya wana tînin zîndana Diyarbekirê. Hin ji wana jî direvin Îranê û Agirîyê. Serokê serhildanê Şêx Seîdê Paloyî ango Pîranê ye.
Di wê demê de, di ew temenê(emrê) xwe yê 13 salî de Mihamed Arifî digrin û tînin zîndana Dîyarbekirê. Ji 4 salan zêdetir di zîndanê de dimîne. Di vir de em nizanin ka çend sal ceza didine Mihemed Arifî. Lê bi sedema ku emrê wî biçûke, ji îdamê xelas dibe. Di sala 1928an de, di mabeyna serfermandarê hereketa Agirîyê Îhsan Nûrî Paşa û dewleta Tirkîyê de hevdîtinên dûqolî dest pê dikin. Dewlet ji bo ku xwe ji Kurdan re samîmî û dostane nîşan bide lêborîneke (efû) derdixe. Di vê lêborînê de hemû Kurd ji zîndanê derdikevin.

Ji zîndanîyan yek jê Mihemed Arif e ku serbest tê berdan. Lê ew ji 2 saliya xwe û vir de tu rehetîyeke ji dil û canê xwe nedîbû. Li ber çavên wî Seyîd Ebdulqadirê kurê Şêx Ubeydullahê Nehrî ku serokê Cemîyeta Tealî ya Kurdistanê bû, bi kurê xwe û 4 hevalên xwe ve hatibû dadgehkirin û îdamkirin. Her weha Şêx Seîd û 46 hevalên xwe, li ber çavên Mihemed Arifî hatibûn mehkemekirin û îdamkirin. Ev bûyerên han hemû Mihemed Arifî kiribûn şahidê xwe.

Dîya M.Arifî Edlê Xan, stranbêjeka bi nav û deng ya Cizîra Botan bû. Ew li ber destê dayîka xwe mezin bûbû. Edlê Xan bi hevalên xwe re diçû mewlûd û qesîde û şahîyan. Ji xwe di nav Kurdên Cizîrê de meşhûr e, dibêjin di wextê de Mîrê Botan gotiye ‘ew kesê ku di Cizîra Botan de qesîdeyek an stranekê nizanibe bibêje bila li Cizîra Botan nemîne.’ Ev tê wateya ku dengê xelkê Cizîrê zahf xweşe.

Mihemed Arif, piştî van bûyeran diçe bajarê Dihokê. Li wir dest bi sineta zarokan dike. Dengbêjîya xwe berdewam dike. Paşî ji xwe re xwaringeheke vedike û aboriya mala xwe pê dike.

Di sala 1932an de bi keçeke Colemêrgî re dizewice û ji ev zewacê 2 zarokên wî têne dinyayê.

Di sala 1934-35an de li Bexdayê Sêlikekê (plaq) bi Meryem Xanê re dadigre. Di wê demê de hêj radyoya Bexdayê nehatiye sazkirin.

Di sala 1946 û 1947an de, tevî Remezan Cizîrî û çend kesên din komeke olî (dînî) ava dikin. Li Kerkûk û Dûzxwurmatû û Germîyan û gelek cihên din mewlûd û îlahîyên dînî dixwînin.

Mihemed Arif, di salên 1940an de Elmas Xanê dinase. Mala Elmas Xanê weke mêvanxana hunermendan bûye. Li wir bi Elî Merdan, Teyar Tewfîq, Resûl Gerdî re têkilî datîne.

Elî Merdan dibe pireke di mabeyna Mihemed Arifî û radyoya Bexdayê de. Di vir de, divê em rola Elî Merdan ya hunerî û pêwendî danîna di mabeyna dengbêjên Kurmancên Jorîn û Jêrîn (Soran) de jibîr nekin. Di sala 1949an de diçe radyoya Bexdayê û di beşa Kurdî de strana dibêje û tomar dike.
Di sala 1961an de, bi Hesenê Cizîrî û Îlyas Hacîn re diçe radyoya Kirmanşahê ya Îranê. Li Kirmanşahê seredana ozanê bi nav û deng Hesen Zîrek dike. Bi hev re stranan tomar dikin. Bi tembûra xwe tevlî stranên Hesen Zîrek dibe. M. Arifî ji tembûra xwe re zahf jêhatî bû.

Di sala 1966an de, li ser daxwazîya Asûrîyan diçe Kuweytê. Li Kuweytê bi dengbêjên Ereb re çend konseran dide. Ev jî nîşan dide ku xelkên ne misilman jî çendîn jê hez dikirin.

Li gorî ku nivîsarê Kurd yê hêja Konê Reş dibêje di sala 1968an de diçe Qamîşloyê. Li Qamîşloyê, li Seyrangeha Gerbîs konserek dide. Kurd û Ermenî her yek ji wan dixwazin ew ji xwe re bikin mêvanê xwe. Hetta ev dibe sedema nexweşiyeka mabeyna Kurd û Ermenan. Lê paşî Mihemed Arifî dibe mêvanê Ermenan.

Di sala 1973an de, bi Gulbahar û Îsa Berwarî re diçe Lubnanê û li wir dibe mêvanê Seîd Yusifî û di konseran de stranan dibêje. Xaseten di konsera Sinemaya Rîvolî de.

Her weha di sala 1970an de, tevî ahengên niştîmanî dibe. Di heman salê de, di Newrozê de bi rêvebiriya radyo û televisyona Bexdayê re, bi Elî Merdan, Teyar Tewfîq, Hesen Cizrawî, Îlyas Xizir, Husên Nîmet û kesên weke wan re diçe Newroza Kerkûkê, Silêmanî û Hewlêrê. Xelk wan bi germî pêşîwazî dike. Di ew salê de, peymana 11ê Adarê hatibû îmzekirin û Kurd gelek mafên xwe bi dest xistibûn. Di Kurdistanê de azadîyeke temam hebû. Ew tevgerîya bi serbestî, ji ber otonomiya Kurdistanê bû.

  1. Arifî di sala 1974an de, xaneşîn(teqawud) dibe. Di sala 1979an de diçe Hecê. Lê piştî ku ji hecê dizivire, dev ji tembûr û hunera xwe bernade. Di van salan de, Eyşe Şan diçe Dihokê û bi hev re gelek strana tomar dikin. Di sala 1986an de li Dihokê diçe ser dilovanîya xwe. Gora wî li Goristana Şêxika, li Dihokê ye.

Ordûxanê Celîl dibêje; Mihemed Arifî gelek stranên herêmî ji kirasên herêmî derxistiye û kiriye kirasên Kurdistanî. Ev rast e. Zahf caran stran bi Mihemed Arifî dibe stran.

Em di nava stranên Mihemed Arifî de, car cara stranên Tirkî jî dibihîzin. Dengê Mihemed Arifî ne tenê di Kurdistanê de lê di hemû cîhanê de hatiye bihîstin. Dibêjin ko UNESCOyê çend stranên wî, weke kelepûrên cîhanê bijartîye û xistiye bin parastina xwe.

Çavkanî:Mahmut BEGİK

Gidyano

Mihemed Arifê Cizîrî’nîn hayati..

Kürt müziği dengbêj geleneğinin en önemli temsilcilerinden biri olan Mihemed Arifê Cizrawî (Mehmet Arif Cizravi) 1912 yılında Cizre’de doğdu. Sesi güzel olan annesi Edla hanımdan etkilenerek müziğe daha ilgi duydu. Celila Eli’den temel müzik eğitimini aldı.

12 yaşında iken 1924 yılında başlayan Şex Said harekatından sonra arkadaşları ile birlikte yakalandı. Ayaklanmayı destekleyen eski Şuray­ı devlet reislerinden Kürt Teali Cemiyeti reisi Seyit Abdülkadir ve 12 arkadaşı İstanbul’da tutuklanarak yargılanmak üzere aynı zamanda Diyarbakır’a getirildi Yargılanma sonucunda Cizrawi 4 yıl zindana atılırken 27 Mayıs 1925 yılında Seyit Abdülkadir ve 5 arkadaşı idam edildi. Diyarbakır’daki Şark İstiklal Mahkemesi kısa süren bu yargılamadan sonra Şeyh Said ve 47 ayaklanma yöneticisi hakkında da ölüm cezası verildi. iki çocuk babası olan Mihemed Arifê Cizrawî 1934 ve 1935 yılları arasında da ilk Kürt kadın sanatcı Meryem Xan ile birlikte Bağdat’ta Ebul Kelb Kampanyası çerçevesinde birçok plak ykaydı gerçekleştirdi. 1949 ve 1972 yılları arasında Bağdat radyosu Kürtçe servisinde çalıştı. Bu süre içerisinde 300’ün üzerinde derleme kaydetti. Yaşının küçük olması nedeniyle idam edilmekten kurtulan Cizrawî’nin sonraki hayatı bütün yaşamı zorluklar içinde geçti. 1986 yılında 74 yaşında Bağdat’ta yaşama veda ederek Duhok’a gömüldü.

Kaynak:http://www.cafrande.org/gecmisten-bir-hatira-mihemed-arife-cizrawi-arif-ciziri-sitranlariyla-cafrande-orgta/#more-689

Dengbêj Baqî Xido Hayat Hîkayesî..Jiyana Baqî Xido..

 
dengbej-baqi-xido-dewre-e-evdi-3

BAQÎ XIDO (1920-2009)
1920 yılında Suriye Kürdistanı’nın Kobani kasabasında doğmuştur. 1955 yılında bir hastalıktan dolayı dengbêjliği bıraktığı söylenir. Dengbêjlerin çoğu gibi ömrü boyunca ‘bir kuru ekmeğe muhtaç’ kaldı. ‘Derwêşe Evdî’, ‘Delale Edûle’, ‘Bêmal’, ‘Mem û Zîn’ ve ‘Lo Dilo’ gibi onlarca kılam onun dilinde Kürdistan’ın dört parçasına yayıldı. Geçen yıl, Kürtlerin hemen hemen hiς yapmadığı bir olay gerçekleşti; yaklaşık 600 aydın, yazar, öğrenciden oluşan bir kitlenin huzurunda Baki Xıdo ödüllendirildi. Onurlandırma ve ödül töreni, Halep Üniversitesi öğrencileri tarafından, aynı isimli üniversitede yapıldı. Baqi Xıdo, sadece doğup büyüdüğü çevrede değil, aynı zamanda Suruç Ovası, Urfa, Antep dolaylarında da çok tanınan usta bir dengbêjdir.Halen yaşıyor.

Baqî Xido

 Baqî Xido (z. 1920 − m. 2’ê reşemiyê, 2009), dengbêjê deşta Sirûcê ye. Baqî Xido dengbêjekî mezin e. Ew yek ji wan dengbêjane ku bi dengê xwe klasîkên, destan û serpêhatiyên Kurdan parastiye.

Baqî Xido di sala 1920 de li bajarê Kobanî ji dayîk bû ye û di 07.02.2009 an de çû ser dilovaniya xwe. Wî di sala 1995 de ji ber sedemên nexweşiyê dest ji dengbêjiyê berda. Jiyana Baqî Xido di feqîrî û perîşaniyê de derbas bû ye. Di dengbêjiya wî de rola Mihemedê Dûman (jêre li Kemanê dida) û Mihemed Gulî (li tembûrê dida) gelekî mezin e. Jiyana Baqî Xido ya hunerî gelekî dewlemend bû, wî gelek sêlên mûzîkê, û piştra jî gelek kasêt tomar kirin. Ew bi stranên weke Delalê Edûlê, Dewrêşê Evdî, Bêmal, Mem û Zîn, Teyar, Delalî Qîzikan, Lo Dilo û gelekên din navdar e. Baqî Xido li seranserê Deşta Sirûcê, Eyaleta Riha, Dîlok û Cizîrê bi nav û deng e.

 

Dengbêj Feyzoyê Rizo Hayat Hîkayesî..

feyzoye-rizo-oy-oy-limin

FEYZOYÊ RIZO (1954-……)

Kafkasyalı Ünlü Kürt Dengbêjler Şeroyê Biro ve Mecîdê Faris‘in yeğeni olan Feyzoyê Riza (Feyzo Amarov) Ermenistanlı Yezidi Kürtlerindendir. 1954 yılında doğmuştur. Ailesi, 1915 Ermeni ve Yezidi kıyımında Serhad Bölgesinin Iğdır dolaylarından Ermenistan‘ın Erivan ve Gürcistan‘ın Tiflis dolaylarına kaçıp yerleşmiştir. En büyük özelliği, çok gür bir sese sahip olmasıdır. 26 yıldır Erivan Radyosu Kürtçe Bölümü‘nde sesi yankılanan Feyzoyê Riza, halen Ermenistan‘ın Erivan şehrine yakın Arêvaşad köyünde eşi ve çocuklarıyla tarım ve hayvancılık yaparak yaşam mücadelesi vermektedir.

AŞAĞIDAKİ LİNKTEN FEYZOYE RIZO ALBÜMÜNÜ İNDİRİP DİNLEYEBİLİRSİNİZ..

FEYZOYÊ RIZO-ALBÜM-İNDİR

Dengbêj Mahmud Kızıl Hayat Hikayesi..

hqdefault

MAHMUD KIZIL (1939-……)
Mehmûd Qizil (Mahmut Kızıl) 1939 yılında Diyarbekir’de dünyaya gözlerini açmış ve halen de kadim şehirde yaşamaktadır. 1965 yılında profesyonel anlamda dengbêjlik çalışmalarına başlamış ve aynı yıl 45’lik bir plak çıkartmıştır. 1974 yılına kadar aralıksız ve profesyonelce çalışmalarını yürüten Mehmûd Qizil, 10 yıllık süre zarfında 53 adet 45’lik plak ile dinleyicilerine ulaşma başarısı göstermiştir. Öte yandan Mehmûd Qizil, Türkiye Kürdistan’ında ilk Kürtçe plak yapan kişi ünvanına sahip dengbêjdir. Öyle ki kendi söylemine göre, Eyşe Şan kendisinden ancak bir sene sonra plak çıkarabilmiştir. Açıklamak istemediği bazı sebeplerden dolayı 1974 yılında dengbêjliği bırakır. Kılam ve stranlara karşı olan küskünlüğü 1999 yılına kadar sürer! 25 yıl sonra yani 1999 yılında tekrar dengbêj ezgilerine döner ve ‘Ax Ciwaniyê’ (Ah Gençlik) isimli dengbêj albümü ile dinleyicilerine tekrar ‘merhaba’ der. Diyarbekir dengbêjliğinde bir ‘ekol’ olan Qizil, kılam ve söylemlerinde keder, aşk ve ülke özleminin yanısıra, güçlü bir muhalefet de görülür. Söze konu olan muhalefet sadece 1000 yıllık ülke özlemi karşılığı dile getirilen muhalefet değil, aynı zamanda bölgenin bey, şeyh ve ağalarına karşı verilen bir muhalefettir de. ‘Cembeliyo’, ‘Lidero’i, ‘Wekîlên Me’, ‘Embargoya Heywanan’, ‘Îbo Begê Pasûrî’ söylediği muhteşem kılamlardan sadece birkaçıdır. Diyarbekir Belediyesi bünyesinde faaliyet yürüten Kültür Müdürlüğü bünyesinde faaliyet yürüten usta dengbêj, çoğu zamanlar ulusal ve bölgesel Kürt televizyonlarında boy göstermektedir.

Aşağıdaki linkten Mahmud Kızıl’ın şarkılarını indirip dinleyebilirsiniz..

MAHMUD KIZIL-ALBÜM İNDİR

Mehmûd Qizil

(Ji Mahmud Kizil hate beralîkirin)

Mehmûd Qizil (Mahmut Kızıl) dengbêjekî kurd e.

Qizil di sala 1939‘an de li Diyarbekirê hatiye dinê û vê gavê jî jiyana xwe li wê derê didomîne. Li gorî ku ew dibêje, di sala 1965’an de bi awayekî profesyonelî, ji bo dengbêjiyê dest bi xebatê kiriye û di heman salê de plaq ango sêlika xwe ya 45’î derxistiye. Dengbêj Qizil, heta sala 1974’an bi rêk û pêk karê xwe yê dengbêjiyê domandiye û heta wê mêjûyê 53 heb sêlikên 45’î derxistiye. Li hêla din şayanî gotinê ye ku Mehmûd Qizil, li bakurê welêt yekem kes e ku plaqa bi kurdî çêkiriye. Dîsa li gorî gotina wî, Eyşana Elî (Eyşe Şan) ya dengzêrîn, piştî wî bi salekê plaqa xwe derxistiye.

Ew, ji sala 1974’an heta 1999’an ji ber hin sedemên ku naxwaze vebêje, dest ji kar û barê dengbêjiyê berdide. Qizil, di dawiya sala 1999’an de, ‘rojiya xwe! ya strandinê dişikîne û bi navê “Ax Ciwaniyê” kaseteke nû derdixe.

Mehmûd Qizil, di dengbêjiya Diyarbekirê de bi serê xwe ekolek e. Di nav kilam û gotinên Mehmûd Qizil de ligel xemgînî, evîndarî û hesreta welêt; dijberî ango muxalefeteke xurt jî tê dîtin. Ev muxalefet û dijberî, ne bi tenê ji bo bindestiya hezar salan e; her wiha wî her daîm tîrên xwe arasteyî beg, şêx û axayên herêmê ku xwîna gel mijandine, kiriye. Tu car nebûye stûxwar û bendewarê van mijokan. Jixwe cudatiya di navbera Mehmûd Qizil û dengbêjên herêmê de jî ev e.

Her wiha şayanê gotinê ye ku kilama “Lîdero” ku ji devê Mehmûd Qizil belav bûye, bi taybetî li herêma Diyarbekir û Xerzan di nava gel de bûye benişt û geriyaye. Wekî tê zanîn kilama “Lîdero” piştî mirina parlamenter û Wezîrê Tendirûstiyê Dr. Yusuf Azîzoglu ji hêla vî dengbêjê dengxweş ve hatiye çêkirin û gotin.

Çavkanî

(Ji gotareke Salihê Kevirbirî ku di pirtûka wi ya bi navê “Gera Pênûsê“, Wesanên Sî 2003 Stenbol hatiye wesandin de hatiye wergirtin).

HÛN DIKARIN LÎNKA LI JÊR BITIKÎNIN ALBÛMA MAHMUD KIZIL DAXÎNIN Û GUHDARÎ BIKIN..

MAHMUD KIZIL-ALBÛM-DAXE

 

Dengbêj Karapetê Xaço Hayat Hikayesi..

12676

KARAPETÊ XAÇO (1900-2005)
Garzan-Kamışlı-Erivan üçgenine 105 yıllık bir ömür sığdırmış. Ermeni asıllı en büyük Kürt Kılam icracısı. ‘Filitê Quto’ ailesinin dengbêji. Müthiş bir bellek, binden fazla kilama hükmetmiş ‘Kılıç Artığı’ bir Kürdistanlı Dengbêj Karapetê Xaço… Asıl adı Karapet Khachatrian (Xaçaturyan) olan Karapetê Xaço, pasaportundaki resmi bilgilere göre 3 Eylül 1900 yılında, o zamanlar Diyarbekir Vilayetine bağlı Garzan Mıntıkası, şimdilerde ise Batman Beşiri’ye bağlı ‘Bileyder’ (Binatlı) köyünde ermeni bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelir. Resmi olmayan kaynaklara göre ise 1908 yılı doğumlu. Ama ben 1900 doğumlu ibare bulunan Ermenistan Devletinin ona vermiş olduğu pasaportu gördüm ve 2002 yılında ‘Si Yayınları’, 2005 yılında ise ‘Elma Yayınları’ arasında çıkan ‘Bir Çığlığın Yüzyılı; Karapetê Xaço’ isimli kitabımda, birçok belge ile birlikte yayınladım. 7-8 yaşlarındayken, Ermeni tehcirinde anne babası Bileyder köyündeki evlerinin önünde kendisi, kızkardeşi ve ağabeyinin gözleri önünde kurşuna dizilerek öldürülür. Şeyh Said yenilgisinden sonra gelen idamlardan etkilenerek bir gece yarısı kendini Suriye sınırına vurur. Kamışlı (Qamişlo), Hesekê ve Beyrut’ta yaklaşık 20 yıl yaşar. Fransız Ordusunda 15 yıl paralı askerlik (lejyonerlik) yapar. 1946 yılında Sovyetler Birliği yönetiminin diasporadaki Ermenileri ülkelerine davet etmesiyle, Karısı Yeva ve küçük oğlu Serop ile birlikte 1946 yılında gemi yoluyla Batum üzerinden Ermenistana gider. Ölene kadar Ermenistan Erivan’a bağlı ‘Solxoza Çaran’ (Dördüncü Solhoz) köyünde cocukları, torunları ile beraber yaşadı. Çok sevdiği karısı Yeva’yı 1976 yılında kaybetti.. Kendisini 4 defa ziyaret ettim. Hayatımda etkilendiğim en büyük dengbêjlerden belki de ilk sırada gelen Karapetê Xaço’dur kuşkusuz. Aç yaşadı, aç söyledi ve aç öldü. Ama ‘Dengbêjê Kilamên Mêraniyê’ (Kahramanlık Kılamlarının Dengbêji) tipik bir fransız aristokratı gibi sonsuz derecede gururlu idi. Yillarca Erîvan Radyosu’na ses vermiştir. Radyo açıldıktan sonra, radyoya çağrılan ilk dengbêjlerdendir. Bişêriyo, Evdalê Zeynê, Endîwere Paytext e, Edûlê, Zembîlfiroş, Genc Xelîl, Salih û Nûrê Filîtê Quto, Mîrzikê Zaza, De Xalo gibi yüzlerce kılamı ileri derecede güzel Kürtçe ile yorumlamasıyla nam saldı ama ‘Lawikê Metînî-Lê Lê Dayikê’ kılamı ile ismi adeta özdeşleşti. Kendisini 2005 yılının Ocak ayında, 60 yıl yaşadığı Erivan’ın Solxoza Çaran köyünde kaybettik…

Salihê Kevirbirî

KAYNAK:http://isaaytis2.blogspot.com.tr/2010/12/27-dengbejin-ksa-hayat.html

AŞAĞIDAKİ LİNKTEN KARAPETE XAÇO ALBÜMÜNÜ İNDİRİP DİNLEYEBİLİRSİNİZ..

KARAPETE XAÇO-ALBÜM-İNDİR

Karapetê Xaço

Dengbêjê Kurdî yê bi eslê xwe Ermenî Karapêtê Xaço ku ji gundê Kolhoza Êrîvanê, di 103 salîya xwe de jîyana xwe ji dest da. Xaço, di 90 salên jiyana xwe de bi Kurdî stran çêkirin û gotin. Xaço ku 15 salan di Artêşa Fransayê de leşkerî kir, 55 salan di Radyoya Êrîvanêde kar kir. Xaço ku di tevahîya jîyana xwe de rastî gelek mişûrên hat, bi dehan dengbêj gihandin.

Karapêtê Xaço bavê 5 zarokan bû û 15 nevîyên wî jî hebûn.

Film û pirtûk

Pirtûka Salihê Kevirbirî a bi navê Bir Çığlığın Yüzyılı: Karapetê Xaço, Sedsala Qêrînekê: Karapetê Xaço heye. Ev pirtûk piştî çapê bi mehekê hate desteserkirin û qedexekirin.

Fîlmê Mehmet Aktaş ê bi navê Dengekî zemanê berê: Karapêtê Xaço, Voice from the Past heye.

ÇAVKANÎ:https://ku.wikipedia.org/wiki/Karapet%C3%AA_Xa%C3%A7o

HÛN DIKARIN LÎNKA LI JÊR ALBÛMA KARAPETÊ XACO DAXIN AN JÎ GUHDAR BIKIN..

KARAPETÊ XAÇO-ALBÛM-DAXE

 

%d blogcu bunu beğendi: